Edyta Stein była niemiecko-żydowską filozofką, świętą i męczennicą Kościoła katolickiego, patronką Europy, osobą publiczną, działaczką wczesnego ruchu feministycznego, pochodzącą z Wrocławia. Edyta mówiła, że nie przywiązywała do życia tak wielkiej wagi, by dała się wytrącić z równowagi przez konkretną sytuację – pisze wroclawiski.eu.
Młodość
Edyta Stein urodziła się 12 października 1891 roku we Wrocławiu, a zmarła 9 sierpnia 1942 roku w obozie koncentracyjnym Auschwitz w Birkenau. Wśród jej licznych osiągnięć znalazły się prace z zakresu filozofii i teologii, a także dzieła literackie i poetyckie. Tłumaczyła ze starożytnej greki i łaciny, współczesnego francuskiego i angielskiego. Była pedagogiem, uczyła łaciny, historii, niemieckiego i geografii.
Edyta była jedenastą córką w żydowskiej rodzinie. W wieku dwóch lat straciła ojca. Od najmłodszych lat dziewczyna była inteligentna i niezależna. W wieku piętnastu lat wyrzekła się wiary, w której została wychowana. Swoją młodość poświęciła poszukiwaniu prawdy poprzez rozwój wiedzy. Edyta walczyła również o godność kobiet.
Stein to dziewczyna o silnej woli. Pomimo stereotypów na temat kobiet, studiowała na lokalnym uniwersytecie. Była jedyną studentką na Wydziale Filozofii. Później przeniosła się do Getyngi, gdzie poznała filozofa E. Husserla, twórcę fenomenologii. Człowiek ten wywarł silny wpływ na Edytę.
Historia rodziny żydowskiej
Oprócz talentu do filozofii, Edyta była również bardzo dobra w pisaniu. Na przykład, jednym z dzieł Stein była historia jej własnej rodziny, która z czasem została przetłumaczona na wiele języków.
Historia żydowskiej rodziny, która została opublikowana w 1933 roku, jest często błędnie uważana za autobiograficzną. Książka zawiera wiele opisów jej krewnych i ich życia. Losy Edyty, w kontekście jej twórczości literackiej, interpretowane są jako integralna część historii rodziny.
Książka o życiu żydowskiej rodziny została opublikowana w latach, gdy Niemcy szerzyli ideę, że Żydzi różnią się od innych narodowości. Poprzez swoją twórczość Edyta zaprzeczała narracjom, według których Żydzi nie byli godni uwagi, dobrego imienia i ogólnie nie mieli prawa być częścią ludzkości.
Stein pokazuje, że Żydzi to tacy sami ludzie, z podobnymi problemami, codziennością i troskami. Żyją i pracują, starają się uczynić swoje życie lepszym i po prostu być szczęśliwi.
Edyta poprzez swoją twórczość literacką chciała przekazać, że Żydzi również tworzyli niemiecką kulturę i chcieli żyć swobodnie w swojej ojczyźnie. Pracowali dla dobra kraju i dlatego mieli pełne prawo do pielęgnowania własnej kultury, tradycji i religii.
Historia żydowskiej rodziny opisuje zwyczaje i różne wydarzenia z życia kilku pokoleń krewnych Stein, a także osób blisko z nimi związanych. W ten sposób filozofka starała się opisać sytuację społeczno-ekonomiczną i polityczną Żydów w XX-wiecznych Niemczech.
Pielęgniarka Edyta
Podczas pierwszej wojny światowej Edyta przerwała studia, by wykorzystać swój potencjał jako pielęgniarka w Czerwonym Krzyżu. Wyjaśniła swojej matce i nauczycielom, że nie może tracić czasu na takie filozoficzne bzdury, kiedy ludzie umierają na froncie. Stein wierzyła, że musi tam być i pomagać.
Edyta musiała długo czekać na możliwość pracy jako pielęgniarka. W kwietniu 1915 r. została wysłana do pracy na oddziale chorób zakaźnych szpitala na Morawach, gdzie pracowała do września jako pielęgniarka, asystując przy operacjach i opiekując się umierającymi.
Nawiasem mówiąc, w tym czasie w szpitalu przebywali rodzice przyszłego papieża Jana Pawła 2. Nie ma jednak dowodów na to, że Edyta miała okazję poznać rodzinę Wojtyłów. Pod koniec XX wieku syn podoficera Wojtyły miał ogłosić Edytę Stein świętą Kościoła katolickiego i patronką Europy.
Religia w życiu Stein
Pewnego dnia Stein natknęła się na książkę zatytułowaną „Życie świętej Teresy z Avila”. Ta historia tak bardzo ją zafascynowała, że poszła i kupiła katechizm. Kilka dni później uczestniczyła w swojej pierwszej liturgii, a po jej zakończeniu poszła do księdza, aby poprosić go o chrzest. Ojciec zaplanował chrzest na Boże Narodzenie 1922 roku. Tego dnia Stein dodała do swojego rodowego imienia kolejne – Teresa.
Edyta Teresa udała się do klasztoru karmelitanek, gdzie postanowiła pozostać zakonnicą. Przed wstąpieniem do pustelni Stein musiała spędzić dziesięć lat, ucząc dziewczęta w dominikańskiej szkole.
Edyta prowadziła odosobniony, niemal klasztorny styl życia studiując jednocześnie historię katolickiej myśli filozoficznej. Stein rozwijała własne idee i publikowała prace naukowe. W latach 1928-1931 brała udział w licznych konferencjach i przemawiała m.in. w Kolonii, Wiedniu, Fryburgu, Pradze i Paryżu.
W 1932 roku rozpoczęła nauczanie w Niemieckim Wyższym Instytucie Studiów Naukowych i Pedagogicznych w Münster. Rozwój jej kariery nie trwał jednak długo. Hitler zakazał Żydom zajmowania jakichkolwiek stanowisk publicznych. 25 lutego 1933 r. Edyta poprowadziła swoje ostatnie zajęcia.
Po pierwszych pogłoskach o prześladowaniach Żydów przez nazistów, Edyta Teresa udała się do klasztoru karmelitanek. Tam przyjęła imię Teresa Benedykta od Krzyża. Żyła w pokorze jak pozostałe siostry, kontynuowała swoją pracę naukową.
Aby uratować Edytę, Żydówkę, w 1938 r. przeniesiono ją do holenderskiego klasztoru w Echt. Tam zamieszkała ze swoją nawróconą siostrą Rosą. W klasztorze w 1939 r. Stein opublikowała kolejne dzieło, Scientia Crucis.
Matka
Edyta miała dramatyczne relacje z matką. W dniu, w którym jej córka ogłosiła, że przeszła na katolicyzm, jej matka po raz pierwszy płakała. Żydowskie święto Jom Kippur w październiku 1933 r. miało decydujące znaczenie. Był to ostatni raz, kiedy Edyta była w domu. Podczas spaceru matka próbowała przekonać córkę, że może pozostać Żydówką i nadal wierzyć w Boga. Zapytała Edytę, dlaczego zdecydowała się poznać inną religię.
Tego wieczoru Edyta długo siedziała przy łóżku matki i przytulała siwowłosą kobietę, która nieustannie płakała. Następnego dnia wydarzenia się powtórzyły, więc Stein zdecydowała, że musi uciekać. Przestały ze sobą rozmawiać. Edyta wiedziała jednak, że jej matka kilka razy potajemnie przychodziła do klasztoru. Stein pisała do niej listy w każdy piątek, aż do dnia jej śmierci.
Prześladowanie i śmierć
W 1942 r. miały miejsce masowe deportacje Żydów. I chociaż holenderskich biskupów zapewniono, że nikt nie dotknie Żydów, którzy przeszli na katolicyzm, ojcowie napisali zbiorowy list oburzenia i potępienia deportacji.
Szukając zemsty, komisarz Rzeszy wydał nowe zarządzenie. Stwierdzono w nim, że skoro biskupi wtrącali się do nie swoich spraw, katoliccy Żydzi powinni zostać deportowani w ciągu tygodnia. W tamtym czasie ludzie nie rozumieli, że deportacja oznacza ludobójstwo.
Nakazano również zabrać żydowską zakonnicę. Edyta spędziła ostatnie chwile na wolności. Jej niedokończona praca leżała na stole. Ostatnie słowa skierowała do swojej siostry Rosy, mówiąc jej, aby walczyła za ich naród, prosiła również, aby jej nie szukali i nie próbowali jej uwolnić.
Edyta zawsze powtarzała, że cała nasza historia jest zgodna z konkretnym planem Boga. Była pewna, że zwróciła się do Boga nie bez powodu. W dniu, w którym przekroczyła próg klasztoru, poczuła, że Bóg ma wobec niej plany, nie wiedziała jednak, jak ciężki krzyż przyjdzie jej dźwigać.
Kiedy naziści zabrali Stein, zakonnice posortowały jej rzeczy i znalazły ikonę. Kobieta napisała na niej, że oddaje swoje życie jako dar za nawrócenie Żydów. Przed śmiercią Edyta spędziła skromne życie w obozie koncentracyjnym Westerbork. Bardzo trudno było jej jednak spokojnie wysłuchiwać płaczu i skarg nowych więźniów. Szczególną uwagę poświęcała najmłodszym dzieciom, karmiąc je i myjąc, ponieważ były one często zaniedbywane przez swoje zwariowane matki.
W sierpniu 1942 roku Edyta Stein ofiarowała swoje życie Bogu i została zamordowana w komorze gazowej w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau. W 1998 roku papież Jan Paweł II kanonizował Edytę, a w 2000 roku ogłosił ją patronką kontynentu europejskiego.