Clara Immerwahr od dzieciństwa interesowała się naukami ścisłymi. Okazało się to jednak problemem w szkole dla dziewcząt. Jej nauczycielka rękodzieła powiedziała: „Śpiewanie jest dla dziewcząt, elokwencja jest dla mężczyzn”. Role społeczne kobiet i mężczyzn były wyraźnie podzielone. Droga do zawodu chemika wydawała się dla Clary zamknięta – pisze wroclawiski.eu.
Perspektywiczna
Przyszła naukowiec i badaczka w dziedzinie chemii fizycznej urodziła się we wsi Polkendorf pod Wrocławiem, 21 czerwca 1870 roku, pisze zajezdnia.org. Clara była najmłodszą z żydowskiej rodziny Philippa Immerwahr i Anny Krohn. Uczyła się w domu z dwiema siostrami i bratem. Dziewczyna była bardzo staranna.
W 1877 roku Clara została przyjęta do Wyższej Szkoły dla Dziewcząt we Wrocławiu. Tam poznała Fritza Habera, który jej się oświadczył. Clara jednak mu odmówiła.
Jej brat Paul obronił pracę doktorską. To zainspirowało dziewczynę do poświęcenia życia nauce. Zaczęła uczęszczać na seminaria nauczycielskie. Wykładowca, który zauważył zainteresowanie Clary nauką, podarował jej książkę „Rozmowy o chemii”. Właściwie to ona pomogła Immerwahr zdecydować o swoich naukowych preferencjach.
Latem 1895 roku prasa wrocławska pisała o uzyskaniu świadectwa maturalnego przez córkę miejscowego duchownego. Clara, będąca już wówczas wykwalifikowaną nauczycielką języka francuskiego i angielskiego, rozpoczęła przygotowania do matury. Członkowie jej rodziny patrzyli na to bardzo sceptycznie.
Prasa miejska również nie wspierała ambitnych kobiet w XIX wieku. Według dziennikarzy takie studentki tylko wtrącali nos wszędzie, gdzie nie trzeba. Jednak ostre słowa w żaden sposób nie wpłynęły na upartą Clarę. Pani Immerwahr zaczęła więc uczęszczać na wykłady uniwersyteckie.
Uniwersytet
Na Uniwersytecie we Wrocławiu razem z Clarą zostało przyjętych 35 dziewcząt. Wszystkie one uczestniczyły w dość upokarzającym procesie uzyskiwania zgody od docentów i profesorów. Immerwahr miała szczęście. Choć profesor Meyer sceptycznie stwierdził, że nie wierzy w intelektualne amazonki, ale jednak pozwolił dziewczynie uczęszczać na zajęcia z fizyki eksperymentalnej.
Atmosfera na uniwersytecie były ciężka. Dziewczyny musiały unikać jakiegokolwiek hałasu w toaletach. W ubiorze preferowały ciemne kolory. Niektórzy zachowywały się dość ostrożnie. Inne były bardziej odważne i siadały na sali tam, gdzie im się podobało.
Mimo że minął już rok i Clara mogła wpisać „matura” w rubryce „wykształcenie”, nadal nie była traktowana poważnie. Podczas gdy Berlin już otworzył swoje uniwersyteckie drzwi dla kobiet, we Wrocławiu wciąż powtarzano: „Długie włosy, mały móżdżek”.
Ambicje
Na Uniwersytecie Wrocławskim pierwszym mentorem naukowym dziewczyny był R. Abegg. Wraz z nim Clara badała rozpuszczalność soli metali ciężkich. Eksperymenty stanowiły podstawę rozprawy doktorskiej Immerwahr. Dziewczyna obroniła ją w grudniu 1900 roku. Clara była wówczas pierwszą kobietą, która uzyskała stopień doktora na Uniwersytecie Wrocławskim. Poświęciła swoją udaną pracę ojcu.
Ta publiczna obrona byka wysoko oceniona i została również opisana przez lokalną prasę. Profesor Kaufmann nawet przyznał, że mylił się co do Clary. Mimo wszystkich trudności udowodniła, że ani płeć, ani religia, ani rasa, ani narodowość nie mają znaczenia, jeśli człowiek chce być naukowcem.
Rzeczywistość była jednak daleka od głośnych słów dziekana. Clara mogła liczyć tylko na stanowisko laborantki pod kierownictwem Abbega. Kobieta wygłosiła swój pierwszy wykład nie na uczelni, ale dla stowarzyszenia kobiet na temat „Fizyka i chemia w gospodarstwie domowym”.
W 1901 roku Clara wraz z kierownikiem uczestniczyła w kongresie Niemieckiego Towarzystwa Elektrochemicznego we Freiburgu. Tam dołączył do niej znany już Fritz Haber. Tym razem Klara nie mogła odmówić charyzmatycznemu mężczyźnie i wkrótce oni się pobrali.
Nie tak, jak się spodziewano
Haber odnosił sukcesy w dziedzinie elektrochemii i katalizy, był znany i szanowany. Po pewnym czasie w nowo powstałej rodzinie Haberów urodził się syn Herman. Para mieszkała w Karlsruhe, gdzie Fritz kierował wydziałem na uniwersytecie.
W czasie, gdy małżonkowie Curie przeprowadzali wspólne badania nad zjawiskiem promieniotwórczości i otrzymali Nagrodę Nobla, Clara tylko obserwowała sukcesy męża, tłumaczyła jego prace na angielski i wygłaszała wykłady na temat chemii w kuchni ich wspólnego mieszkania.
Mężczyzna coraz bardziej zapominał o swojej rodzinie i poświęcał się pracy naukowej nad badaniem metod fiksacji azotu. Za tę pracę Fritz otrzymał później Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii.
Po wybuchu I wojny światowej Clara zajmowała się działalnością pedagogiczną. Zorganizowała przedszkole na piętrze berlińskiego Instytutu Chemii Fizycznej. Tam żona Habera zaopiekowała się 80 dziećmi, których rodzice walczyli na froncie.
Haber pracował nad metodami użycia chloru w warunkach bojowych. Clara nie popierała męża w jego działalności. Rozmowy z mężem kończyły się podobnie – oskarżeniami o niewystarczającym patriotyzmie kobiety.
22 kwietnia 1915 roku Niemcy po raz pierwszy użyli chloru przeciwko wojskom Ententy. Chmura gazu złożona z 6000 butli, zainstalowana na polecenie Fritza Habera, rozciągnęła się na sześć kilometrów. W okopach Flandrii udusiło się 1400 żołnierzy. Oparzeń doznało 2-3 tys. Senegalczyków, Marokańczyków, Hindusów, Kanadyjczyków i Algierczyków, którzy byli częścią Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego.
Pomysłodawca tego eksperymentu, Fritz Haber, wrócił do Berlina jako bohater, któremu towarzyszyły głośne owacje. Otrzymał stopień kapitana. Jednak nie był do końca zadowolony, ponieważ liczył na to, że w wyniku ataku gazowego Ententa skapituluje.
Tragiczny koniec
W cieniu sławy Fritza pozostało samobójstwo jego żony, które Clara popełniła 2 maja 1915 roku. Wiele interesujących informacji można również znaleźć w autobiografii drugiej żony Habera, Charlotty. Pewne informacje od świadków zostały opublikowane dopiero po dziesięcioleciach.
Przebieg zdarzeń i możliwe przyczyny opisał mechanik instytutu, Lütge. Powoływał się na informacje od służących i kierowcy. Tak więc, 1 maja w domu Haberów odbyła się głośna impreza. Clara była przeciwko takiemu świętowaniu. Powodem były różne poglądy na temat użycia broni chemicznej. Na przyjęciu obecna była również kochanka Habera. Według relacji Lütge, Clara przyłapała męża i Charlottę na pikantnej chwili.
Jednak, jak wiadomo, Immerwahr zastrzeliła się rano 2 maja. Lütge pisał także o listach pożegnalnych Clary. Według Charlotty, Clara nie zmarła od razu. Rankiem znalazł ją syn Herman, po czym natychmiast poinformował o strasznym znalezisku ojca Fritza. Ten nie zmienił jednak planów i jeszcze tego samego dnia wyruszył na front.
Uważa się, że dokładny motyw śmierci Clary jest nieznany. Nie ma też zeznań krewnych. Jednak przyjaciele Haberów mówili, że absurdem jest wiązać śmierć Clary z nieakceptowaniem pracy męża. Wszyscy wiedzieli, że rodzina Haberów miała problemy, a główną była Charlotta. To przez nią, prawdopodobnie, Clara popełniła samobójstwo.
Jakiś czas przed tragicznymi wydarzeniami Immerwahr skarżyła się swojemu mentorowi, że wszystko, co jej mąż zdobył przez osiem lat, Clara straciła. Niestety, naukowczyni nigdy nie udało się przezwyciężyć własnej tragedii i poświęcić życie nauce. Chemia dla Clary w ostatnich latach życia pozostawała tylko na stronach podręczników.
Zagłębienie się w życie Clary
Przez długi czas osiągnięcia jednej z pierwszych kobiet doktorów chemii w Niemczech nie były powszechnie znane. Informacje o działalności naukowej Clary zostały opisane w pracy E. Bödeker.
Fala ruchu kobiecego w latach 60. XX wieku ożywiła zainteresowanie kobietami-naukowcami. Immerwahr zwróciła też na siebie uwagę w artykule o Haberze. Opublikowany został także jej list do Fritza, po czym działalnością naukową Clary zainteresowała organizacja „Lekarze przeciw Wojnie Jądrowej”. Nazwisko naukowczyni zostało użyte dla nagrody antywojennej.
Biografia Clary została opublikowana przez Gerita von Leitnera w 1993 roku. Opisane życie chemiczki wpłynęło na różne aspekty ludzkiego życia i wzbudziło zainteresowanie społeczeństwa. Wojna gazowa, samobójstwo, równość płci i połączenie rodziny z karierą kobiet-naukowców.
Po autobiografii Clara Immerwahr zaczęła być postrzegana jako przedstawicielka nauki ratującej życie kobiet, pacyfistyczna bohaterka. Clara była gwiazdą wśród feministek, pacyfistów i przeciwników broni. Kilka ulic zostało nazwanych na jej cześć. Historia Clary Immerwahr stała się podstawą filmów, sztuk teatralnych i powieści.