{"id":2728,"date":"2024-08-17T22:53:10","date_gmt":"2024-08-17T20:53:10","guid":{"rendered":"https:\/\/wroclawiski.eu\/?p=2728"},"modified":"2024-08-31T13:45:29","modified_gmt":"2024-08-31T11:45:29","slug":"slawni-naukowcy-historia-fizyka-maxa-borna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wroclawiski.eu\/pl\/eternal-2728-slawni-naukowcy-historia-fizyka-maxa-borna","title":{"rendered":"S\u0142awni naukowcy: historia fizyka Maxa Borna"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Max Born to nazwisko nierozerwalnie zwi\u0105zane z rewolucyjnymi zmianami w fizyce w XX wieku. Jego wk\u0142ad w mechanik\u0119 kwantow\u0105 zmieni\u0142 spos\u00f3b, w jaki ludzie rozumieli natur\u0119 materii, a najwa\u017cniejsze osi\u0105gni\u0119cia naukowe przynios\u0142y mu Nagrod\u0119 Nobla. Droga do sukcesu tego wybitnego naukowca rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 jednak z dala od wielkich laboratori\u00f3w, w przytulnym Wroc\u0142awiu, gdzie Born stawia\u0142 swoje pierwsze kroki w nauce. Przeczytaj wi\u0119cej na<a href=\"https:\/\/wroclawiski.eu\"> wroclawiski.eu<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_74 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<label for=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a3930a6c22ed\" class=\"ez-toc-cssicon-toggle-label\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/label><input type=\"checkbox\"  id=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a3930a6c22ed\"  aria-label=\"Toggle\" \/><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/wroclawiski.eu\/pl\/eternal-2728-slawni-naukowcy-historia-fizyka-maxa-borna\/#Wczesne_lata_i_edukacja_z_Wroclawia_do_Getyngi\" >Wczesne lata i edukacja: z Wroc\u0142awia do Getyngi<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/wroclawiski.eu\/pl\/eternal-2728-slawni-naukowcy-historia-fizyka-maxa-borna\/#Rewolucja_kwantowa_wklad_Borna_w_rozwoj_wspolczesnej_fizyki\" >Rewolucja kwantowa: wk\u0142ad Borna w rozw\u00f3j wsp\u00f3\u0142czesnej fizyki<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/wroclawiski.eu\/pl\/eternal-2728-slawni-naukowcy-historia-fizyka-maxa-borna\/#Rozwoj_mechaniki_kwantowej\" >Rozw\u00f3j mechaniki kwantowej<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/wroclawiski.eu\/pl\/eternal-2728-slawni-naukowcy-historia-fizyka-maxa-borna\/#Nieporozumienie_z_Einsteinem\" >Nieporozumienie z Einsteinem<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/wroclawiski.eu\/pl\/eternal-2728-slawni-naukowcy-historia-fizyka-maxa-borna\/#Teoria_sieci_krystalicznych\" >Teoria sieci krystalicznych<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-6\" href=\"https:\/\/wroclawiski.eu\/pl\/eternal-2728-slawni-naukowcy-historia-fizyka-maxa-borna\/#Naukowa_szkola\" >Naukowa szko\u0142a<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-7\" href=\"https:\/\/wroclawiski.eu\/pl\/eternal-2728-slawni-naukowcy-historia-fizyka-maxa-borna\/#Uznanie_i_dziedzictwo_nagrody_osiagniecia_i_wplyw_Borna_na_wspolczesna_nauke\" >Uznanie i dziedzictwo: nagrody, osi\u0105gni\u0119cia i wp\u0142yw Borna na wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 nauk\u0119<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wczesne_lata_i_edukacja_z_Wroclawia_do_Getyngi\"><\/span>Wczesne lata i edukacja: z Wroc\u0142awia do Getyngi<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Max Born urodzi\u0142 si\u0119 11 grudnia 1882 r. we Wroc\u0142awiu (w\u00f3wczas Breslau) w rodzinie o niemiecko-\u017cydowskich korzeniach. Jego ojciec, Gustav Jacob Born, by\u0142 wybitnym profesorem anatomii i embriologii na Uniwersytecie Wroc\u0142awskim, a matka, Margarete Kauffmann, pochodzi\u0142a z zamo\u017cnej rodziny przemys\u0142owc\u00f3w. Straciwszy matk\u0119 w m\u0142odym wieku, Max dorasta\u0142 pod wp\u0142ywem nauki dzi\u0119ki swojemu ojcu, co niew\u0105tpliwie odegra\u0142o wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w kszta\u0142towaniu jego osobowo\u015bci i zainteresowa\u0144.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Edukacja Borna by\u0142a zr\u00f3\u017cnicowana i gruntowna, a studia odbywa\u0142 na najlepszych uniwersytetach w Europie \u2013 we Wroc\u0142awiu, Heidelbergu, Zurychu i Getyndze. To w\u0142a\u015bnie w Getyndze Born odnalaz\u0142 sw\u00f3j naukowy dom, gdzie studiowa\u0142 pod okiem czo\u0142owych matematyk\u00f3w i fizyk\u00f3w tamtych czas\u00f3w \u2013 Davida Hilberta, Hermanna Minkowskiego i Felixa Kleina. Minkowski by\u0142 szczeg\u00f3lnie wa\u017cny dla Borna, kt\u00f3ry zaprosi\u0142 go do Getyngi i otworzy\u0142 mu drzwi do \u015bwiata wy\u017cszej matematyki i fizyki teoretycznej. Pomimo przedwczesnej \u015bmierci Minkowskiego, Born kontynuowa\u0142 rozpocz\u0119te z nim badania i zacz\u0105\u0142 rozwija\u0107 w\u0142asne podej\u015bcie naukowe.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wczesne badania s\u0142ynnego naukowca z Wroc\u0142awia w Getyndze koncentrowa\u0142y si\u0119 na stabilno\u015bci cia\u0142 spr\u0119\u017cystych, co przynios\u0142o mu pierwsze akademickie uznanie w postaci nagrody Wydzia\u0142u Filozofii Uniwersytetu w Getyndze w 1906 roku. W nast\u0119pnym roku obroni\u0142 swoj\u0105 prac\u0119 i otrzyma\u0142 tytu\u0142 doktora, po czym kontynuowa\u0142 badania, w tym kr\u00f3tki pobyt w Cambridge.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Studia Maxa Borna i pocz\u0105tek jego kariery akademickiej sta\u0142y si\u0119 fundamentem, na kt\u00f3rym zbudowa\u0142 swoje przysz\u0142e osi\u0105gni\u0119cia. To w\u0142a\u015bnie te wczesne lata ukszta\u0142towa\u0142y go jako naukowca gotowego na wyzwania, przed kt\u00f3rymi wkr\u00f3tce stanie w \u015bwiecie fizyki kwantowej. Z Getyngi Born rozpocz\u0105\u0142 d\u0142ug\u0105 podr\u00f3\u017c, kt\u00f3ra doprowadzi\u0142a go do mi\u0119dzynarodowego uznania i znacz\u0105cego wk\u0142adu w nauk\u0119.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rewolucja_kwantowa_wklad_Borna_w_rozwoj_wspolczesnej_fizyki\"><\/span>Rewolucja kwantowa: wk\u0142ad Borna w rozw\u00f3j wsp\u00f3\u0142czesnej fizyki<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"438\" height=\"310\" src=\"https:\/\/cdn.wroclawiski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/43\/2024\/08\/image-15.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2729\" srcset=\"https:\/\/cdn.wroclawiski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/43\/2024\/08\/image-15.png 438w, https:\/\/cdn.wroclawiski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/43\/2024\/08\/image-15-300x212.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 438px) 100vw, 438px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Po powrocie do Getyngi w 1921 roku Max Born rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 nad badaniami, kt\u00f3re nie tylko zdefiniowa\u0142y jego w\u0142asn\u0105 karier\u0119, ale tak\u017ce sta\u0142y si\u0119 jednym z fundament\u00f3w mechaniki kwantowej. W tym okresie pozna\u0142 i rozpocz\u0105\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z tak wybitnymi naukowcami jak Werner Heisenberg, Pascual Jordan, Enrico Fermi, a nawet przyszli laureaci Nagrody Nobla Paul Dirac i Robert Oppenheimer. Wsp\u00f3lnie stworzyli now\u0105 teori\u0119, kt\u00f3ra zrewolucjonizowa\u0142a naukowe zrozumienie mikrokosmosu \u2013 mechanik\u0119 macierzy.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozwoj_mechaniki_kwantowej\"><\/span>Rozw\u00f3j mechaniki kwantowej<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jedn\u0105 z kluczowych r\u00f3l Borna w tym kontek\u015bcie by\u0142o opracowanie statystycznej interpretacji mechaniki kwantowej. W 1925 roku, po opublikowaniu r\u00f3wnania Schr\u00f6dingera, kt\u00f3re opisywa\u0142o ruch falowy cz\u0105stek elementarnych, konieczne sta\u0142o si\u0119 jego zinterpretowanie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Born zasugerowa\u0142, \u017ce kwadrat modu\u0142u funkcji falowej mo\u017cna interpretowa\u0107 jako prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce cz\u0105stka znajduje si\u0119 w okre\u015blonym punkcie przestrzeni w okre\u015blonym momencie. By\u0142o to rewolucyjne odkrycie, poniewa\u017c zmieni\u0142o spos\u00f3b, w jaki my\u015blimy o fundamentalnej naturze rzeczywisto\u015bci na poziomie kwantowym. Zamiast determinizmu fizyki klasycznej, w kt\u00f3rej przysz\u0142y stan systemu mo\u017cna dok\u0142adnie przewidzie\u0107 na podstawie jego warunk\u00f3w pocz\u0105tkowych, mechanika kwantowa Borna zaproponowa\u0142a podej\u015bcie probabilistyczne, zgodnie z kt\u00f3rym zachowanie cz\u0105stek elementarnych mo\u017cna przewidzie\u0107 tylko z pewnym prawdopodobie\u0144stwem.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Nieporozumienie_z_Einsteinem\"><\/span>Nieporozumienie z Einsteinem<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"366\" src=\"https:\/\/cdn.wroclawiski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/43\/2024\/08\/image-16.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2732\" srcset=\"https:\/\/cdn.wroclawiski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/43\/2024\/08\/image-16.png 300w, https:\/\/cdn.wroclawiski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/43\/2024\/08\/image-16-246x300.png 246w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pomys\u0142 ten wywo\u0142a\u0142 znaczny rezonans w \u015bwiecie naukowym. Jednym z najbardziej uderzaj\u0105cych przyk\u0142ad\u00f3w dyskusji na temat tej teorii jest s\u0142ynny list Alberta Einsteina do Borna, w kt\u00f3rym wyrazi\u0142 on swoj\u0105 niezgod\u0119 na podej\u015bcie probabilistyczne, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce B\u00f3g nie gra w ko\u015bci z wszech\u015bwiatem.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Chocia\u017c Einstein nie m\u00f3g\u0142 zaakceptowa\u0107 idei niepewno\u015bci, Born przekonuj\u0105co argumentowa\u0142 sw\u00f3j punkt widzenia, podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce mechanika kwantowa nie odrzuca przyczynowo\u015bci, a jedynie dodaje do niej element losowo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Teoria_sieci_krystalicznych\"><\/span>Teoria sieci krystalicznych<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Opr\u00f3cz pracy nad mechanik\u0105 kwantow\u0105 Born wni\u00f3s\u0142 r\u00f3wnie\u017c znacz\u0105cy wk\u0142ad w teori\u0119 sieci krystalicznych. Jego badania w tej dziedzinie, kt\u00f3re rozpocz\u0105\u0142 podczas pierwszej wojny \u015bwiatowej, sta\u0142y si\u0119 podstaw\u0105 jego ksi\u0105\u017cki Dynamics of Crystal Lattices (1915). Publikacja ta by\u0142a pierwszym nowoczesnym podr\u0119cznikiem na ten temat i pozostaje istotnym opracowaniem w dziedzinie fizyki cia\u0142a sta\u0142ego. Born kontynuowa\u0142 prac\u0119 nad tym tematem p\u00f3\u017aniej, modernizuj\u0105c swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, kt\u00f3ra zosta\u0142a opublikowana w latach jego profesury w Getyndze.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Naukowa_szkola\"><\/span>Naukowa szko\u0142a<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"505\" height=\"611\" src=\"https:\/\/cdn.wroclawiski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/43\/2024\/08\/image-17.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2735\" srcset=\"https:\/\/cdn.wroclawiski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/43\/2024\/08\/image-17.png 505w, https:\/\/cdn.wroclawiski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/43\/2024\/08\/image-17-248x300.png 248w\" sizes=\"auto, (max-width: 505px) 100vw, 505px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wk\u0142ad Maxa Borna w nauk\u0119 nie ogranicza si\u0119 do bada\u0144 teoretycznych \u2013 wyszkoli\u0142 on ca\u0142e pokolenie naukowc\u00f3w, kt\u00f3rzy rozwin\u0119li mechanik\u0119 kwantow\u0105. Wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105c z Heisenbergiem, Jordanem i innymi, Born stworzy\u0142 szko\u0142\u0119 naukow\u0105, kt\u00f3ra okre\u015bli\u0142a kierunek fizyki na nadchodz\u0105ce dziesi\u0119ciolecia. Jego praca nadal wywiera\u0142a wp\u0142yw na nauk\u0119 nawet po tym, jak zosta\u0142 zmuszony do emigracji z Niemiec w 1933 roku.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Uznanie_i_dziedzictwo_nagrody_osiagniecia_i_wplyw_Borna_na_wspolczesna_nauke\"><\/span>Uznanie i dziedzictwo: nagrody, osi\u0105gni\u0119cia i wp\u0142yw Borna na wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 nauk\u0119<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Osi\u0105gni\u0119cia naukowe Maxa Borna zosta\u0142y docenione za jego \u017cycia, ale jego prawdziwe uznanie przysz\u0142o po II wojnie \u015bwiatowej, kiedy sta\u0142 si\u0119 symbolem wp\u0142ywu na wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 nauk\u0119. W 1933 roku fizyk \u017cydowskiego pochodzenia znalaz\u0142 azyl w Wielkiej Brytanii. Pocz\u0105tkowo wyk\u0142ada\u0142 w Cambridge, gdzie wraz z Leopoldem Infeldem pracowa\u0142 nad rozwojem elektrodynamiki nieliniowej. Okres ten by\u0142 trudny dla Borna, ale nie zaprzesta\u0142 on swoich bada\u0144 naukowych.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W 1936 roku Born zosta\u0142 mianowany profesorem na Uniwersytecie w Edynburgu, gdzie pracowa\u0142 a\u017c do przej\u015bcia na emerytur\u0119 w 1953 roku. Okres ten by\u0142 jednym z najbardziej produktywnych w jego karierze. W Edynburgu Born kontynuowa\u0142 rozw\u00f3j mechaniki kwantowej i elektrodynamiki nieliniowej, a tak\u017ce zagadnie\u0144 filozoficznych zwi\u0105zanych z nauk\u0105.\u00a0 Jego wyk\u0142ady i publikacje w tej dziedzinie mia\u0142y znacz\u0105cy wp\u0142yw na rozw\u00f3j fizyki.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"296\" height=\"401\" src=\"https:\/\/cdn.wroclawiski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/43\/2024\/08\/image-18.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2738\" srcset=\"https:\/\/cdn.wroclawiski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/43\/2024\/08\/image-18.png 296w, https:\/\/cdn.wroclawiski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/43\/2024\/08\/image-18-221x300.png 221w\" sizes=\"auto, (max-width: 296px) 100vw, 296px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jednym z najwa\u017cniejszych moment\u00f3w w karierze naszego bohatera by\u0142o zdobycie Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki w 1954 roku. Born otrzyma\u0142 t\u0119 presti\u017cow\u0105 nagrod\u0119 za swoje fundamentalne badania w dziedzinie mechaniki kwantowej, w szczeg\u00f3lno\u015bci za statystyczn\u0105 interpretacj\u0119 funkcji falowej, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 podstaw\u0105 dalszego rozwoju w tej dziedzinie. Opr\u00f3cz Nagrody Nobla, Born otrzyma\u0142 wiele innych nagr\u00f3d, w tym Medal Maxa Plancka, Medal Hughesa, Medal Stokesa oraz wiele honorowych tytu\u0142\u00f3w i nagr\u00f3d od uniwersytet\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W 1959 roku Born otrzyma\u0142 Wielki Krzy\u017c z Gwiazd\u0105 Orderu Zas\u0142ugi Republiki Federalnej Niemiec, co by\u0142o wyrazem uznania dla jego wk\u0142adu w rozw\u00f3j nauki i mi\u0119dzynarodowego uznania. Teorie i koncepcje Maxa wywar\u0142y wp\u0142yw na wiele dziedzin fizyki.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Spu\u015bcizna Borna przejawia si\u0119 nie tylko w licznych nagrodach i tytu\u0142ach honorowych. Jego praca w dziedzinie mechaniki kwantowej nadal s\u0142u\u017cy jako podstawa nowych bada\u0144 i rozwoju w fizyce. Born stworzy\u0142 nowy pogl\u0105d na natur\u0119 zjawisk kwantowych, kt\u00f3ry pom\u00f3g\u0142 rozwi\u0105za\u0107 wiele problem\u00f3w stoj\u0105cych przed \u015bwiatem nauki. Jego idee nadal inspiruj\u0105 nowe pokolenia badaczy, przyczyniaj\u0105c si\u0119 do post\u0119pu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Max Born zmar\u0142 5 stycznia 1970 roku w Getyndze w wieku 87 lat. Wsp\u00f3\u0142czynnik, kt\u00f3ry odkry\u0142, zosta\u0142 wyryty na jego nagrobku: pq &#8211; qp = h \/ (2\u03c0i). Region wroc\u0142awski by\u0142 bogaty w wybitnych naukowc\u00f3w, a kolejnym takim przyk\u0142adem jest<a href=\"https:\/\/wroclawiski.eu\/uk\/eternal-1329-istoriya-vroczlavskogo-naukovczya-matematyka-gugo-shtajngauza-mizh-duhom-i-materiyeyu\"> Hugo Steinhaus<\/a>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Max Born to nazwisko nierozerwalnie zwi\u0105zane z rewolucyjnymi zmianami w fizyce w XX wieku. Jego wk\u0142ad w mechanik\u0119 kwantow\u0105 zmieni\u0142 spos\u00f3b, w jaki ludzie rozumieli natur\u0119 materii, a najwa\u017cniejsze osi\u0105gni\u0119cia naukowe przynios\u0142y mu Nagrod\u0119 Nobla. Droga do sukcesu tego wybitnego naukowca rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 jednak z dala od wielkich laboratori\u00f3w, w przytulnym Wroc\u0142awiu, gdzie Born stawia\u0142 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":286,"featured_media":2596,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[194],"tags":[342,1465,1464,353,350,1470,1466,344,1467,1471,1468,1463,1469,1472,497],"motype":[199],"moformat":[76],"moimportance":[33],"class_list":["post-2728","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-sukcesow","tag-droga-do-slawy","tag-fizyk","tag-historia-fizyka-maxa-borna","tag-historie-sukcesow","tag-historie-znanych-wroclawian","tag-list-alberta-einsteina-do-borna","tag-max-born","tag-na-drodze-do-sukcesu","tag-nagrode-nobla","tag-naukowa-szkola","tag-nieporozumienie-z-einsteinem","tag-slawni-naukowcy","tag-teoria-sieci-krystalicznych","tag-wklad-maxa-borna-w-nauke","tag-zycie-gwiazdy","motype-eternal","moformat-longread-short","moimportance-retranslyacziya-v-agregatory"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wroclawiski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2728","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wroclawiski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wroclawiski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclawiski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/286"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclawiski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2728"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wroclawiski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2728\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2741,"href":"https:\/\/wroclawiski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2728\/revisions\/2741"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclawiski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2596"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wroclawiski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2728"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclawiski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2728"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclawiski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2728"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclawiski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=2728"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclawiski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=2728"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclawiski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=2728"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}